Spaans dorp immuun voor crisis

Het kan dus wel!

Ook vandaag heeft Spanje het zwaar. De rente schiet opnieuw boven de zes procent. Economen vrezen dat Spanje de eurozone en de euro opnieuw aan het wankelen brengt. Maar het Andalusische dorpje Marinaleda biedt dapper weerstand aan de crisis. De gemeente met 2700 inwoners lijkt ongevoelig voor de enorme problemen waar andere Spaanse dorpen mee geconfronteerd worden. Europacorrespondent Saskia Dekkers doet samen met VRT-collega Sven Tuytens verslag.

Bron: Nieuwsuur » 2012-04-16 » Spaans dorp immuun voor crisis.

Direct, immediate exchange

According to the Governor of the Bank of England:

“There is no reason products and services could not be swapped directly by consumers and producers through a system of direct exchange – essentially a massive barter economy. All it requires is some commonly used unit of account and adequate computing power to make sure all transactions could be settled immediately. People would pay each other electronically, without the payment being routed through anything that we would currently recognize as a bank. Central banks in their present form would no longer exist – nor would money.”

—Mervyn King – Governor of the Bank of England

Yet another proponent of Money as the Instrument of Mass Healing and the three steps to Vrijgeld.

Open Enterprise

Good 8 minute talk on the open enterprise.

You see this emerging to a more or lesser extent at an increasing number of organizations (which may be a threat to some of the staff).

Key points:

  • we live in democracies, but we work in (hierarchical) dictatorships
  • [our past stands in the way of our future – side note]
  • open source community have figured out a way to work freely, without managers
  • they figured out to have several thousand people working on billions of lines of code creating billions of dollars of amazing software that run 60% of the internet without a single person telling someone else what to do
  • they have figured out to be fully alive in something that they are passioned about and scale and actually produce value
  • so, why don’t we take the same principles of the open source software world and apply it to the conventional work place
  • it’s called the open enterprise
  • first principle: there is no fixed structure, there are no prescribed leaders, no job titles, everybody has the same job title
  • there is a holarchy, where people move up and down in a hierarchy depending on the situation
  • WL Gore (Goretex) 9000 employees, only one job title: associate (and you own part of the company)
  • there are leaders, and if there are, they have voted them into that position [and they have accepted the accountability and responsibility]
  • you can take that vote away immediately which makes you accountable to actually put some real leaders in place
  • the second principle of an open enterprise is transparency, everything: salaries, financial information. every meeting has an open door. if you show up in a meeting than you belong in that meeting
  • zappos, groupon are making employee culture the most important thing and they are kicking but doing it
  • third principle is that an open enterprise has is that they have a true meritocracy [governed by those who deserve to] of ideas. what that means is that every idea is judged on the idea itself, not who the idea came from.
  • the ideas get voted on and the good ones bubble up and get implemented.

Vrijgeld voordelen

“Geld symboliseert het liefhebbende geven en ontvangen tussen individuen, dat aan de mens het gevoel geeft emotionele wortels in zijn gemeenschap te hebben (…) Geld ontstond aan als symbool van de menselijke ziel.”
William H. Desmonde

Vrijgeld voordelen en zakelijke zin van innovatieve geldsystemen en aanvullende munteenheden:Continue reading “Vrijgeld voordelen”

Geluksbedrading standaard

  • Geluksbedrading is standaard voor de mens.
  • Gelukkig zijn is onze aangeboren aard.
  • We spenderen ons hele leven te leren ongelukkig te zijn.
  • Ons mentale model—ons idee van hoe de wereld werkt—maakt ons ongelukkig.


  • Laat het ‘als ik dit heb/ben/doe dan ben ik gelukkig’ los.
  • Accepteer en omarm ‘wat is dat is’ volledig (zoals Byron Katie ons helpt herinneren).
  • Stel een paar doelen of een vurig verlangen.
  • Investeer alles wat je hebt en kunt in het proces en níet in de doelen of uitkomsten.
  • Geniet van de reis.

Srikumar Rao: Plug into your hard-wired happiness

rough transcription of Srikumar Rao’s talk

You do not have to get, be or do anything to be happy.

What you can get, you also can unget, right? If you unget everything, are you still happy?

Being happy is your innate nature.

You have spent your entire live learning to be unhappy.
You have spent your entire live learning to be unhappy.

The way you get unhappy is by buying into a mental model.

Your mental models make you unhappy.

A mental model is a notion of how we think the world works.

We all have mental models, on how to get a job, how to pick a restaurant, etc.

The problem is not that we have mental models. The problem is that we don’t know that we have mental models.

The more we invest in a mental model, the more we think that this is the way the world works.

But it isn’t. It’s just a mental model.

The mental model that we buy into so strongly is that we have to get something so that we have something so that we can be happy.

The ‘if then’ model. If I would get moew money, I could travel and I ‘d be happy.

Key question: what is the particular if you are focusing on?

Think of your life ten years ago. There probably are things you wanted to have ten years ago. Odds are that you probably have them now, right? Where has that left you?

The if-then model itself is flawed. We invest a lot in changing the ‘if’. If I would be a CEO, I’d be happy.

Can you remember a spectacular scene that took you outside of yourself? A valley, a rainbow, a view on the sea. Have you ever wondered why that happened? The reason that happened is that somehow, for some reason, at that instant, you accepted the Universe exactly as it was.

You didn’t “That is a beautiful rainbow, but it’s kind of off to the left, if I can move it 200 yards to the right, it will be ever so much more beautiful.”

The moment you accepted the Universe as it is, your habitual wanting self falls away, and the happiness—which is your innate nature—surfaces and you feel it.

And you know you felt it, because now, after all thos years, you can still remember it.

The problem is that your life, right now, with all the problems that you have—more precisely: all the problems that you think you have—is equally perfect. But you do not accept it. In fact, you are spending all your time, striving with might and main, to make it different.

You are not accepting it. And when you are not accepting it, you are buying into the if-then model and is the model itself that is flawed.

Let me show you steps to get out of that. Because action [blah] our lives to get something out of it, right?

I like to share that action…

Action results in outcome, you would like something to happen.

Actions are within your control, not entirely, but within a large extent.

The outcome is completely out of your control.

Has anyone noticed that when you work towards a goal, some of the time you don’t achieve your goal, and some of the time what you get is the exact opposite of what you wanted?

E.g. guy buys expensive dress for wife to give attention: wrong size, wrong color, etc.

In the western world we define our lives in outcome. Here is where I am, here is where I want to go and these are the steps I have to take to get there. If I succeed, life is wonderful, and if I don’t, I have failed, life is no good, life sucks.

We invest in the outcome, and the outcome is out of our control and frequently different from what we want. We aer ‘happy’ to endure all the frustrations and problems that come with it.

There is an alternative.

The alternative is that you do NOT invest in the outcome, you invest in the process.

The best way to describe that is to quote John Wooden: He’s the only person that made it into the basketball hall of fame both as a player and a coach.

What he would tell a new team, he never spoke about winning. He always said “When it’s over and you look in the mirror, did you do the best that you were capable of? If so, the score does not matter. But if you find that you did your best you were capable of, you will find it to your liking.” That is investing in our process.

What we do is the exact opposite, we invest in the outcome. This is what I want, oh, I want it so bad. If I get it I will be happy.

Focusing on the outcome is fine, it gives you direction. Investing in the outcome, you make the xxx of the particular outcome dependent on your happiness. And that is a surefire receipe for failure.

Here is where I am, there is where I want to go so this is my direction and then you invest yourself completely in the process. Here are the steps you want to take and you invest everyting into it. If you succeed, wonderful. If you don’t succeed, STILL wonderfull. Because now you have a new starting point, you select another outcome and continue. When you do that you will find that every day is a blast.

E.g. child learning to walk between 11th and 13th month. She sees everybody walking and she wants to walk too. Standing up, falling down, than finally, baby’s first step. Big smile on her face. Then very soon, normally within 24 hours, she walks all over the place.

Imagine that each time the child falls over she thinks “Oh I have failed again, I’m never going to learn to walk. I need to get counseling to learn to walk and to get rid of these feelings of inadequacy and not being able to achieve and fail again.

How long would it take you to learn to walk if you need a counseler every time you fail. That is exactly what we are doing.

The child invests in the process, not in the outcome. What we do is the exact opposite. As we grow up, we lose the ability to invest in the process and we atart investing in the outcome. By definition, the outcome is outside of our control. And if that is where we spend all our emotional energy, we are going to get drained as we do.

But if, on the other had, we said: “Here are the outcomes. I am going to invest in the process and give it every single bit I can.”, every day is a blast, and you are well on your way to achieve the vision that I outlined to you.

The question that I get all the time is “But sir Rao, nothing gets me passionate.” And I say “What would?” And they invariably come with list of how their boss, spouse, customers, colleagues are, how big the office is, how much they travel, how deep the carpet is, how many windows there are. A bunch of parameters.

All of that stuff… First of all, it doesn’t exist. Second, even if it did and you were plugged into it, it would not take more than six months for you to be the same misserable sorry yourself there as you are now.

Because passion exists inside you. It does not exist in the job. And if you don’t find a way to ignite it, within you, right where you are, you are not going to find it outside.

But if you do find a way to ignite it where you are, then you will find that the external world rearranges itself to accomodate the person that you are becoming. And as you do that, you will find that miracles happen on a regular basis, new persons come up who you are delighted to meet, people enter your life, it is just a breeze.

Because all you do in your life is, you take journeys. You came here to this conference on a journey. You hang around the watercooler telling how terrible your workplace is, you went on a journey. You watch Desperate Houswives, you are on a journey.

Nothing wrong with that, but aks yourself “Is this the journey I want to take? Does this journey take me to a place I want to spend time?”

If you start doing that, you will find that your life changes. The kind of people you meet, the kind of things you talk about, the movies you go to, the books you read. Everything changes.

You begin all of that by focusing on the process. Invest in the process, not in the outcome.

Thank you.

Vrijwillig belasting betalen

foto © Peter Rigaud

Sanne Bruijne van new shoes today tipte het interview met Peter Sloterdijk in VPRO’s Tegenlicht: Waar is Woede?.

Vooral het vrij en willig betalen van belasting is een interessante radicale en veelbelovende omkering van ons huidige stelsel.

Belasting dient eigenlijk verlichting te heten omdat het ons leven plezieriger, lichter en moeitelozer maakt. Helemaal als we het vrij en willig schenken aan de overheid om er zinnige dingen voor de gemeenschap mee te doen. Van ikonomie naar wijconomie.

Grote Globale Metabool

Het gaat hier om een echte kloof in inzicht. We weten niet dat we het niet weten. [dus helpt zoiets als het Serieus Gek Geld Spel om deze kloof te dichten].

Toorn is altijd dan productief wanneer er een eenduidig te identificeren schuldige aan te wijzen is die op geen enkele andere manier uit zijn positie verdrongen kan worden. In de huidige situatie is niet duidelijk wie er door de collectieve toorn uit zijn functie verdrongen kan worden.

Wij mensen leven veel te langzaam voor het grote globale metabolische systeem. Dat systeem wil eigenlijk dat we elke maand alle lampen vervangen, elk jaar een nieuwe auto nemen, elk half jaar een nieuwe TV, elk kwartaal een nieuwe computer. Twee maanden op vakantie in plaats van drie weken. De ‘Grote Globale Metabool’ wordt nog gelukkiger als we nog meer zouden verspillen en verkwisten.

Obama’s “Yes We Can” was in 2008 het Amerikaanse antwoord op de Europese vraag naar revolutie.

Europa is een oud en gedeprimeerd continent. Daarom hebben wij geen charismatische leider zoals Obama.

De zittende orde weet dat ze teveel te verliezen hebben en zullen daarom geen revolutie starten.

De typische revolutionaire constellatie zijn de aanhangers van een ambitieuze middenlaag, meestal de intellectuele leiders, tegenover een groep ontevredenen die het gevoel hebben niets te verliezen te hebben.

Zijn mensen nog wel in staat om zich iets buiten deze, nu globale crisis voor te stellen? Kunnen ze nog ontsnappen? Waar is hier de nooduitgang?

De vraag naar de nooduitgang heeft weinig zin. Met ons systeem van commercieel vastgoed die een prettige welvaart gebracht heeft maakt de vraag zinloos.

Vrijwillige belasting

We lijden aan luxepessimisme en luxe-oppositie.

Europa lijdt eraan dat er te weinig jonge mensen met frisse nieuwe ideeën hebben.

Veel woede en toorn doordat m.n. jonge mannen tot het inzicht komen dat ze de levensstandaard van hun ouders niet kunnen herhalen (denken ze). Ze kunnen er niet meer vanuit gaan dat de volgende generatie het beter zal hebben dan de huidige.

Deze toorn is wel voelbaar maar niet bundelbaar. De enige adequate uiting van deze toorn is de wil voor een goede politieke of beroepsmatige carrière. Jongeren zijn beter af indien ze hun toorn in ambitie transformeren en niet in politiek activisme.

Een transnationale beweging is noodzakelijk omdat de problematiek boven het nationale niveau uitstijgt. Je kan het niet meer lokaal (binnen je eigen afdeling) oplossen.

De huidige informatie en netwerktechnologie maakt het mogelijk om deze woede om te zetten in constructieve energie.

Stel je voor dat alle belastinginningen niet door dwang maar vrijwillig worden ingenomen (verzameld). Dat zal het gemeenschappelijke leven radicaal veranderen.

Wanneer we van belastingdwang overgaan op het geschenk voor de gemeenschap. Dat is een soort idealistische herprogrammering van de gemeenschap. Daarbij worden precies dezelfde bedragen betaald, ze worden echter niet meer afgedwongen maar vrijwillig.

Dan zullen de schenkers zich volkomen interesseren wat er met hun geld gebeurt. Daardoor zal een veel intensievere sociale coherentie (samenhang) ontstaan omdat de schenkers hun geld begeleiden tot aan het punt van allocatie (besteding), daar waar het werkelijk gebruikt wordt.

Zo worden ook sponsoren gezien. Die bereiken veel meer met minder geld als de staat voor dat doel gebruiken zou wonderbaarlijke dingen. Zodra het geld privé uitgegeven wordt neemt de productiviteit/effectiviteit minstens vijfvoudig toe.

Wanneer je het geld aan de staat geeft en zegt, doe er wat mee, dan kunnen ze het net zo goed in de zee gooien. Van elke vijf euro die je aan de staat geeft komt er één of twee zinvol besteed aan. De rest wordt in op de reis daar naar toe verkwist.

Saoedi Arabië werk zo. Al het geld voor weduwen en wezen komt zo bij elkaar.

Klopt. Die cultuur is niet gebaseerd op miserabiliteit zoals bij ons maar op trots. De trotse mens wil niet dat de staat hem iets afneemt maar wil liever de staat iets geven, of toestaan dat de staat iets neemt.

Diabolisch Experiment

Dat zou een wonderschoon experiment zijn.

Dit voorstel zelf heeft een diabolische component. De mensen denken dan automatisch “Dan geven we lekker niets meer.” Ze begrijpen de grap van het voorstel niet op het ogenblik dat het vrijwillig wordt… Het kan zijn dat er de eerste keer een deflatie optreedt omdat de mensen veel minder geven. Maar dan schrikken ze van omdat ze erkennen dat ze gulzig en gierig zijn en ze zich in een laag spel hebben laten engageren. Namelijk in het grijp- en graaispel.

In de moraalpsychologie is deze grijp- en graaicultuur echter alleen de onderste laag. Zodra mensen iets welvarender zijn verandert de sociaalpsychologische structuur en de tymotische kwaliteiten, de trots gaat tegenover de gierigheid aan de leiding.

Dat kunnen wij ons niet voorstellen. Wij geloven allemaal dat onze buren ook gierige varkens zijn en vooral dat de buren niet zullen betalen. Mischien betalen de buren nog wel, maar hún buren niet meer.

Wat ze niet weten is dat die sociaalpsychologische verandering een sportieve wedstrijd tussen trotse mensen start vanwege het verlangen om als gevende, schenkende mens erkend te worden.

Gierige zwijnen

Wij zijn eigenlijk allemaal door de staat in de positie van gierige zwijnen geduwt die je met de fiscus en de wet de helft van je inkomen afneemt omdat ze geloven dat we ze niet uit onszelf willen geven. Dat is het onderscheidende punt.

Je moet alleen één ding niet vergeten. In 2008 hebben private filantropische instituten in de USA 310 miljard dollar aan giften verzameld. Dat is net zoveel als de Duitse federale begroting. En niemand heeft ze daartoe gedwongen, maar de cultuur als geheel heeft ze zodanig gestructureerd dat ze dit gedrag ondersteunt en de mensen ‘bevleugeld’ (bevlogen, begeesterd) in deze verhouding. Natuurlijk is daar ook een bepaald belanstingstelsel en allerlei andere zaken helpen daarmee, maar zoiets kun je bij ons ook doen.

In Duistland is het precies 1% van deze som. Wij hebben 4 miljard euro in 2008 aan private liefdadigheid of cultuursponsoring samengebracht. Aan de ene kant is dat een mooi bedrag, aan de andere kant is het, als men dat vergelijkt met wat sociaalpsychologisch mogelijk is en de rijkdom van de gemeenschap, tegelijkertijd ook een blamage.


Levenskunst: het leven als een kunst—zo eenvoudig dat men het moeiteloos kan leven. Overvloedige persoonlijke levensvreugde en geluk. Waarheid en authenticiteit.

Samenlevenskunst: Levenskunst die we met ons allen verstaan—op een evenwichtige en zinnige (betekenisvolle, richtiggevende, nuttige en plezierige) manier het leven vorm geven zodat onze kunst zich openbaart.

De primaire instrumenten dat wij op dit moment gebruiken om samenlevenskunst te katalyseren zijn aanvullende geldsystemen die samenwerking en gemeenschapszin bevorderen en koesteren.

Wij commiteren ons aan de verkenning, organisatie, planning en realisatie van aanvullende geldstelsels en de hervorming van het huidige geldsysteem in cocreatie met alle belanghebbenden door het geven van voorlichting en het uitvoeren van de noodzakelijke workshops en projecten.

Gemeentelijk bestuur, winkeliersverenigingen, werkgroepen en organisaties en andere lokale initiatieven die hun woon- en leefomgeving wensen te verbeteren in ruime zin zien wij daarbij als cocreatoren. Zowel ‘business to consumer’ als ‘business to business’.

De primaire doelstellingen van onze insteek op basis van het aanvullende geldsystemen zijn:

  • het versterken van de gemeenschapszin en het vertrouwen tussen mensen;
  • het bevorderen van de integratie en participatie mensen in het algemeen, waaronder kwetsbare groepen zoals allochtone jongeren, ouderen en gehandicapten; en
  • het stimuleren van burgers en ondernemers om verantwoordelijkheid te nemen voor het realiseren van een prettiger leefomgeving.

Betaal met Arkel

Op 24 november 2009 organiseert de Kamer van Koophandel Midden-Nederland een samenscholing voor alle ZZP-ers van de Vijfheerenlanden.

Wow! Hoe kunnen we een vrijgeldsysteem voor samenlevenskunst van ZZP-ers opzetten voor deze enerverende regio en elkaar betalen met Arkels? Alle meer dan 60 deelnemers krijgen als hart onder de riem onderstaande flyer over Betaal met Arkel, Vrijgeld en het Serieus Gek Geld Spel.

De Vijfheerenlanden—en daarmee de munt—dankt zijn naam aan de heren van Arkel, van Ter Leede, van Hagestein, van Everdingen, en de Van Brederodes van Vianen, die in 1284 gezamenlijk maatregelen namen tegen de wateroverlast vanuit de Geldersche Betuwe.

Lees alle 10 pagina’s van Betaal met Arkel (PDF) of pak de flyer hieronder.

Verzin je eigen munt en muntstelsel en wij maken voor €30 (incl. BTW) jouw eigen versie van Betaal met Arkel. Bijvoorbeeld:

  • Betaal met Reigers in Vianen.
  • Betaal met Keien in Amersfoort.
  • Betaal met Slootjes in Slotervaart.


Op zoek naar een nieuw idee van ‘geld’


foto De Morgen » Rob van Mol

Bron: De Morgen, maandag 6 oktober 2009, pagina 10 en 11


In het boek ”Verder dan morgen” interviewt Vlaams minister Kathleen Van Brempt binnen- en buitenlandse politici en wetenschappers over duurzaamheid, migratie en diversiteit, gezinsbeleid en de toekomst van de sociaaldemocratie. Hieronder een exclusieve kathleen-van-brempt voorpublicatie van haar gesprek met professor Bernard Lietaer, verbonden aan het Center for Sustainable Resources van de University of California in Berkeley. Van 1978 tot 1983 werkte Lietaer bij de Nationale Bank van België, waar hij onder meer direct betrokken was bij de ontwikkeling van de euro.

In Brazilië heeft hij een ‘onderwijsmunt’ gelanceerd, de Saber. Je kunt als kind Sabers verdienen door iemand iets te ‘leren’. Later kun je er je studie mee betalen. In Japan wordt ouderenzorg bekostigd met een tegoed dat je door de jaren heen hebt opgebouwd door vrijwilligerswerk te doen. De Belgische professor Lietaer zoekt naar iets dergelijks van globaal formaat: een duurzaam geldsysteem dat niet van de bankwereld afhankelijk is.

Zoals de meeste mensen ging ik er vanuit dat geld gewoon een ding is waarmee je betalingen kunt verrichten. Tot professor Bernard Lietaer me vertelde hoe maar liefst 98 procent van het ‘gewone’ geld vandaag niet wordt gebruikt voor betalingen van goederen en diensten, maar om te speculeren. De gevolgen daarvan zijn instabiele financiële markten, financiële crisissen, armoede en milieuproblemen.

“Er bestaat een verborgen hypothese dat geld iets neutraals is, dat het alleen maar een praktisch ding is, een middel om betalingen mee te verrichten. Maar geld is helemaal geen ding. Als ze je naar een verlaten eiland sturen met een zakmes en 1.000 euro in bankbiljetten of kredietkaarten, dan blijft op dat eiland je mes een mes, maar je geld wordt papier of plastiek. Het blijft geen geld. Geld is een afspraak in een gemeenschap. Je kunt ook andere afspraken maken. Airmiles zijn bijvoorbeeld een andere afspraak om betalingen te verrichten.”

Elke euro is in feite begonnen als een banklening. Zo’n systeem is helaas een kaartenhuis.

Bernard Lietaer

Airmiles zijn toch gewoon kortingbonnen, zoals de punten van Delhaize?

“Het zijn commerciële loyalty currencies. Men probeert er de klant mee te binden. Ze hebben geen diepere sociale betekenis. In Japan is er bijvoorbeeld een andere munt, de Fureai Kippu, waarvan er 475 systemen operationeel zijn. Dat heeft wél een sociale betekenis. Die munt wordt gebruikt in de bejaardenzorg. Alles wat niet betaald wordt door de sociale zekerheid wordt wel gedekt door de Fureai Kippu.

Als je aankopen doet voor een bejaarde, kookt voor hem of haar, met iemand gaat wandelen, of iemand helpt een bad te nemen, kan dat betaald worden in Fureai Kippu. De uren die ‘vrijwilligers’ besteden aan bejaardenzorg, komen terecht op een tijdrekening, die werkt als een spaarrekening. Wanneer ik later zelf zorg nodig heb, kan ik van die middelen gebruik maken om iemand te betalen. Ik kan het geld ook naar mijn moeder sturen, zodat zij iemand kan betalen om haar te helpen. Er zijn in Japan honderdduizenden mensen die dat doen.”

Dat klinkt heel sympathiek, maar wat is het voordeel ten opzichte van gewoon geld? Ik kan toch ook gewoon yens naar mijn moeder sturen?

“Er zijn 1,8 miljoen Japanners die dagelijks hulp nodig hebben. Japan is, samen met Italië, de snelst verouderende samenleving ter wereld. Je hebt dus de keuze: als je oneindig veel geld hebt als overheid, kun je de kosten van die veroudering betalen in de gewone munt. Maar er zal een moment komen waarop er zoveel zorgbehoevende bejaarden zijn, dat je dat niet meer kunt. Dan begint de harde keuze. Ofwel moet je de belastingen verhogen tot boven de 100 procent, ofwel gebruik je de methode van Margaret Thatcher: de taart blijft even groot maar je verdeelt ze in steeds kleinere stukjes. De derde oplossing is een speciale munt scheppen die niet uit hetzelfde budget betaald wordt.”

Hoe kan ik zeker zijn dat die munt een bepaalde waarde vertegenwoordigt? Als ik voor mijn buurvrouw zorg en ik stuur mijn tijdskredieten naar mijn oude moeder, dan wil ik dat het allemaal in orde komt.

“Als je hier in België op vrijdag vis gaat kopen voor de buurvrouw, vraag je daar niets voor. Soms doen mensen wel eens iets in ruil, maar er bestaan geen afspraken over. Het gebeurt allemaal informeel.

In het Fureai Kippu systeem formaliseer je iets wat dikwijls informeel geregeld wordt. De garantie dat je complementaire geld iets waard is, ontstaat uit de wederzijdse waardering. Dat is een heel andere houding dan bij gewoon geld.

“In de Verenigde Staten is er door het Maryland Institute for Ageing een studie gedaan naar het gebruik van Timedollars. Dat is een gelijkaardig systeem, waarbij de waarde van de munt ook in tijd wordt uitgedrukt. In omgevingen waar een Timedollarsysteem werkt, is er meer voluntariaat. Er zijn dus meer mensen die vrijwilligerswerk doen, zonder gebruik te maken van die Timedollars. In die omgevingen wordt vrijwilligerswerk immers meer gewaardeerd.”

Is een systeem dat gebaseerd is op tijd niet fraudegevoelig? Als ik nu een uurtje met u ga wandelen, maar ik vraag u als goede kameraad om in te vullen dat ik twee uur gewerkt heb…

(opgewonden) “Jij denkt nu zoals je zou denken in gewoon geld. Het zijn twee verschillende werelden. Als jij voor de verjaardag van je vriend een boek van 30 euro koopt, zeg je dan aan hem: ‘Dat heeft hier 30 euro gekost, hé vriend. Denk daar de volgende keer maar eens aan als je iets voor mijn verjaardag koopt.’ Nee, je zegt dat niet, omdat je weet dat dat niet hoort. Er is een andere manier van omgang met deze munteenheden. Complementair geld gaat om veel meer dan financiële waarde.

“Ik gebruik vaak een filosofische terminologie om dat uit te leggen. Ze is wat ongewoon om in economische systemen te gebruiken, maar ze maakt toch een en ander duidelijk. Het gaat om het yin-enyangprincipe uit het Chinese taoïsme. Ons normale geld is extreem yang. Het is competitief, concurrerend, hiërarchisch en concentrerend. Leg duizend euro op tafel en mensen beginnen erom te vechten. Yingeld werkt anders. Yin heeft te maken met begrippen als vertrouwen, gelijkheid, empathie, interpersoonlijke vaardigheden…

Het zuiverste yingeld is een cadeautje. Tussen die twee polariteiten heb je domeinen die meer yin zijn dan yang. Als ik een vriend help verhuizen en hij geeft me 20 euro, weiger ik die natuurlijk. Maar als hij me Timedollars of tijdseuro’s zou geven, is dat wel aanvaardbaar. Dat is een merkwaardig psychologisch mechanisme. Er bestaan empirische studies over deze gevallen in Duitsland. Tussen vrienden is complementair geld aanvaardbaar, gewoon geld niet.”

De theorie is misschien eenvoudiger dan de praktijk. In uw yangsysteem wordt waardering uitgedrukt in euro’s. Iemand die briljant is in wiskunde wordt meer gewaardeerd dan iemand die briljant met kinderen kan omgaan. Want hij verdient méér…

“Je legt de vinger op de wonde. Alles wat yang is, wordt in gewoon geld meer gewaardeerd dan wat yin is. Wij zeggen dat het allerbelangrijkste in ons leven onze kinderen zijn. Maar mensen die onze kinderen opvoeden of verzorgen, verdienen minder dan een informaticus of een investment banker. Alles wat van yin-aard is, wordt niet goed gewaardeerd in yanggeld. Dat is een algemeen verschijnsel.”

Ideaal is een stelsel dat positief gedrag beloont, zoals recycleren, fietsen. Geld als incentive-systeem.

—Bernard Lietaer

Ik wil nog even terugkomen op onze begindiscussie, met name dat geld niet neutraal is. Zoals veel mensen ga ik ervan uit dat geld bijna een natuurlijke orde is.

“Dat is—naast de hypothese dat geld neutraal is—inderdaad de tweede hypothese, namelijk dat geld altijd zal blijven bestaan zoals het is, omdat het natuurlijk is. Maar dat is niet zo. In de Verenigde Staten denkt een meerderheid van de bevolking dat de regering geld creëert omdat George Washington op de bankbiljetten staat. Maar het is de privésector die geld creëert. Als de regering geld nodig heeft, moet ze dat innen via de belastingen of lenen bij de banken.”

Hoe komt het dat een van de meest solide systemen zoals dat van de dollar vandaag in moeilijkheden komt?

“Het probleem zit in de manier waarop geld gecreëerd wordt. Geld wordt geschapen door het banksysteem. Om het misschien een beetje te eenvoudig uit te leggen: als je een deposit hebt van een miljoen, kan een bank daar tien miljoen mee creëren.”

Waardoor is dat geld gedekt?

“Door geloof. En door de kracht van de staat om belastingen te innen in dit soort geld. Dat is iets heel merkwaardigs. De staat heeft het creëren van het geld geprivatiseerd; het gebeurt immers door de privésector. Maar de staat zorgt er wel voor dat de privésector haar monopolie op dit soort geld kan behouden door de burgers te verplichten hun belastingen in dat geld te betalen. Enkel in dat geld. Als je dat niet doet, vlieg je de gevangenis in.”

Waar komt ons eerste miljoen vandaan?

“Het is wat ingewikkeld. Je hebt zogeheten fractional reserves nodig. Dat betekent dat je slechts een gedeelte van die reserves—5 à 10 procent—moet bezitten om nieuw geld te geven als lening. Geld wordt eigenlijk uit het niets geschapen. Als je leent om een huis te kopen, dan crediteert de bank je rekening voor bijvoorbeeld 300.000 euro. Ze creëert dat bedrag uit het niets. Het wordt gegarandeerd door een onderpand, namelijk je eigen huis waarvoor je een lening hebt aangegaan. Je betaalt dat geld aan de persoon die je het huis verkoopt. Die zet het op zijn beurt op zijn bank. Die andere bank kan nu weer 10 keer meer geld scheppen door een andere lening. Het komt er dus op neer dat elke euro begonnen is als een banklening. Zo’n systeem is helaas een kaartenhuisje. Als een van de kaarten los komt te zitten, dreigt de boel in elkaar te storten.”

We worden vandaag geconfronteerd met een financiële crisis in de VS. Leidt die tot een totale dollarcrash?

“Het financiële systeem is zeer fragiel geworden en kan zelfs leiden tot een dollarcrash. Paul Volcker, die vroeger hoofd was van de Federal Reserve, zei voor de zomer nog dat die kans 75 procent bedraagt in de volgende drie jaar. We zien nu dat het banksysteem zelf failliet dreigt te gaan. Het effect zal wereldwijd zijn. We zien nu geen crash die er in één klap komt, maar een systematische afbrokkeling van het systeem. We hebben de eerste brokken zien vallen. Maar het zal nog een hele tijd duren alvorens de banken hun balansen weer in evenwicht krijgen. Ik schat dat we nog een tiental jaar problemen zullen kennen. Als het hele banksysteem in de problemen komt, heeft dat een impact op de productie-economie, wat op zijn beurt gevolgen zal hebben voor de banken. De laatste keer dat we iets gelijkaardig hebben meegemaakt was in de jaren 30 van de vorige eeuw. Toen heeft dat geleid tot een wereldoorlog. Er is echter een andere oplossing, met name de introductie van geldsystemen die niet van de banken afhankelijk zijn.”

Wat is volgens u het ideale systeem?

“Het ideale systeem is een yinyangsysteem. Je hebt beide nodig. We moeten een systeem hebben dat competitief werkt. Ik wens dat computers gemaakt worden in een competitief spel. Dat zal betere computers opleveren. In het communistische Rusland is het geprobeerd om het met een niet-competitief systeem te doen, via planning. We weten waar dat is geëindigd. Ik geloof dus in competitie. Maar ik geloof ook dat competitie niet in alle domeinen moet bestaan. Het is dom om competitie en schaarste te hebben in de opleiding van kinderen, of voor zorgverstrekking, of voor het milieu. We proberen steeds om niet-competitieve spellen toch competitief te spelen.”

Politiek is nog steeds het middel om de samenleving vorm te geven. Dus moet ze ook discussiëren over die verschillende manieren van aanpak?

“Inderdaad, we moeten nadenken over wat coöperatief en wat competitief is. Maar zolang we het monopolie van het gewone geld behouden, zullen we een systematisch probleem hebben. Ik beweer niet dat complementaire munten de mirakeloplossing zijn. Ze zijn noodzakelijk, maar ze niet voldoende. Ik ben ervan overtuigd dat we het monopolie van het huidige geldsysteem moeten opgeven. En een van de redenen om dat te doen, zal een crisis van het geldsysteem zijn. In de jaren 30 hebben de regeringen geleerd dat ze het zich niet kunnen permitteren om het banksysteem te laten crashen. Daarom treden regeringen op als er een crisis is.”

De belastingbetaler redt dus de banken.

“Inderdaad. Ik voorspel dat we in de volgende crisis zullen ontdekken dat regeringen het zich niet meer kunnen permitteren om het banksysteem te redden. De hoeveelheden zullen te groot zijn. Wat er nu al gebeurd is met de subprime-hypotheken in de VS, gaat over 1,2 triljoen dollar verlies op een totaal van 6 triljoen aan derivaten. Het volgende probleem zal zich waarschijnlijk afspelen in de bond insurance industry (de effectenverzekering) en daar gaat het over 40 triljoen dollar, zes keer meer dan de subprime… Op een zeker moment zullen er discussies moeten ontstaan tussen de regeringen en het banksysteem.”

Als u in mijn schoenen zou staan en u zou complementaire systemen willen ontwikkelen, hoe zou u dat dan doen?

“Ik zou specifieke problemen aanduiden, zoals de vergrijzing of de milieuproblematiek en systemen ontwikkelen die positief gedrag belonen, zoals recycleren, fietsen, het openbaar vervoer gebruiken. Geld is een incentive-systeem. Je kunt bijvoorbeeld een complementaire munt ontwikkelen om het ‘leren’ te bevorderen. Ik werk nu aan zo een project in Brazilië. In de jaren 80 zijn er onderzoeken gebeurd naar de zogenaamde pyramids of learning. Als ik jou iets vertel, zal er slechts 5 procent van die gegevens blijven hangen. Als ik je een tekst geef om te lezen, zal er 10 procent blijven hangen. Als we samen een project ontwikkelen en erover discussiëren, onthouden we 50 procent van wat we gedaan hebben. Maar als jij iets aan mij uitlegt, onthou je daar 90 procent van! Met dat inzicht hebben we een munteenheid ontwikkeld die het leren moet stimuleren.

“In Brazilië zijn er bijvoorbeeld plaatsen aan de universiteit die onbezet blijven. We hebben daar de Saber gecreëerd, wat letterlijk ‘kennis’ betekent. Het is een onderwijsmunt die dezelfde waarde heeft als de nationale munt en die je kunt gebruiken om je universitaire studie te betalen. Het systeem werkt als volgt: je geeft de Saber aan kinderen van zeven jaar oud. De voorwaarde is dat ze een mentor kiezen van bijvoorbeeld tien jaar oud om hen iets te leren. De tienjarige doet hetzelfde met een twaalfjarige en zo verder tot het een achttienjarige bereikt die naar de universiteit wenst te gaan. De laatste kan de Sabers meenemen naar de universiteit om daar zijn studie mee te betalen, om studiereizen te maken… Iedereen doceert dus, met uitzondering van de allerjongsten. Bij iedereen blijft 90 procent van de kennis hangen. De Saber stimuleert dus het leerproces. Om iedereen in het proces te betrekken, kun je ervoor zorgen dat diensten die je met de Saber kunt kopen, niet betaalbaar zijn in de gewone munt. Je kunt zoiets bedenken op elk domein.”

Conventionele munten zijn niet duurzaam, zegt u, omdat ze het kortetermijndenken stimuleren.

“De belangen van aandeelhouders spelen vooral op korte termijn. Dat heeft te maken met de rente en de intresten op geld. Het zou interessant zijn om een munt te ontwikkelen die het langetermijndenken, duurzaamheid dus, stimuleert. Het gaat om een wereldmunt die niemands nationale munt is. Zo vermijd je dat je munt onderhevig is aan internationale conflicten.

“Vandaag heeft zo’n internationale munt nog geen kans, althans niet zolang de dollar de rol speelt die hij vandaag speelt. Maar indien de dollar crasht, ontstaat er een opening voor nieuwe wereldmunten. Ik noem dat de Terra. De Terra wordt gebacked door een korf van de belangrijkste grondstoffen zoals olie, graan, koper, tin, enzovoort. Zo wordt de Terra ook inflatiebestendig, want ook de inflatie wordt berekend aan de hand van een korf van goederen en diensten.

Een tweede belangrijke kenmerk is dat er een duurzaamheidsvergoeding wordt geheven op de Terra, de zogenaamde circulatierente. Wie de Terra houdt, wie dus zijn geld parkeert, betaalt een parkeerticket van 3,5 tot 4 procent per jaar. Omwille van die negatieve rente heb je er belang bij om de Terra te laten circuleren. Zo stimuleer je de handel en de investeringen. Vergeet niet dat vandaag al 10 tot 15 procent van de wereldhandel gebeurt zonder nationale munten, via ruilhandel. Die groeit vandaag drie keer sneller dan handel die met conventioneel geld wordt betaald. Wat de Terra doet, is dat bestaande systeem standaardiseren. Ik ben ervan overtuigd dat in de toekomst een munt zoals de Terra een noodzakelijke voorwaarde is om duurzaamheid op wereldvlak te ontwikkelen.”

Kathleen Van Brempt, Verder dan morgen, gesprekken met zicht op de toekomst, is uitgegeven bij Houtekiet. Interviews met Michael Braungart, Job Cohen, Bernard Lietaer, Kjell Erik Øie, Sunder Katwala, Rik Pinxten, Marion van San en Katja van Putten. 19,95 euro

Bron: De Morgen, maandag 6 oktober 2009, pagina 10 en 11
Bron: De Morgen, maandag 6 oktober 2009, pagina 10 en 11

Daniel Goleman over compassie

Met Nederlandse ondertiteling.

Weet je, ik ben getroffen door hoe een van de impliciete thema’s van TED compassie is. Deze zeer ontroerende voordrachten die we net zagen: HIV in Afrika, President Clinton gisteravond.

Ik wil graag wat met u ‘aanverwant denken’, zo je wilt, over compassie en het van het globale niveau naar het persoonlijke brengen.

Ik ben een psycholoog, maar wees gerust, ik zal het netjes houden.

Enige tijd geleden is belangrijk onderzoek gedaan aan het Princeton Theologisch Seminarie over waarom het zo is dat wanneer we allemaal zoveel kansen hebben om te helpen we dat soms wel en soms niet doen.

Een groep theologiestudenten van de Princeton Theological Seminary werd gezegd dat ze een oefenpreek moesten geven en ieder kreeg een onderwerp voor de preek. De helft van die studenten kreeg als onderwerp de parabel van de Barmhartige Samaritaan: de man die stil hield om de vreemdeling in nood langs de kant van de weg te helpen. De andere helft kreeg willekeurige Bijbelthema’s Toen werden ze om beurten naar een ander gebouw gestuurd om hun preek te geven.

Onderweg naar het andere gebouw kwam iedere student langs een man die voorovergebogen stond te kreunen, duidelijk in nood verkerend. De vraag is: stopten ze om te helpen?

Nog interessanter is: Maakte het wat uit of ze liepen na te denken over het verhaal van de Barmhartige Samaritaan? Nee, helemaal niet.

Of ze stopten om een vreemdeling in nood te helpen werd bepaald door hoeveel haast ze dachten te hebben—dachten ze dat ze te laat waren, of waren ze opgeslokt
door waar ze over gingen vertellen.

En dat is, denk ik, de hachelijke situatie van ons leven: we grijpen niet iedere gelegenheid aan om te helpen, omdat onze focus verkeerd gericht is.

Er is een nieuw vak in de hersenwetenschappen: sociale neurowetenschap. Deze bestudeert de circuits van de breinen van twee mensen die activeert terwijl ze interacteren.

En het nieuwe denken in sociale neurowetenschap over compassie is dat we standaard bedraad zijn om te helpen. Dat wil zeggen: als we aandacht geven aan anderen leven we ons automatisch in, voelen we automatisch mee met ze.

Recent ontdekte spiegelneuronen activeren in ons brein precies die gebieden, die in het brein van de ander actief zijn. We voelen automatisch mee. Als die persoon in nood verkeert, als die persoon lijdt, dan zijn we automatisch bereid om te helpen. Althans, dat is de stelling.

Maar dan is de vraag: Waarom doen we het niet? Volgens mij gaat het om een spectrum dat loopt van volledige zelf-absorbtie naar inlevingsvermogen, naar meevoelen en naar mededogen.

Het is een simpel feit dat als we in onszelf gekeerd zijn, als we in beslag genomen worden door de dagelijkse zorgen, dan merken we de ander niet volkomen op. En dit verschil tussen aandacht voor onszelf en de ander is soms heel subtiel.

Laatst zat ik mijn belastingformulieren in te vullen en op het punt waar ik al mijn schenkingen opnoemde kreeg ik een openbaring. Toen ik bij mijn donatie aan de Seva-stichting kwam viel het me op dat ik dacht, tjonge, wat zou mijn vriend Larry Brilliant blij zijn dat ik geld gaf aan Seva.

En toen besefte ik dat ik van geven een narcistische kick kreeg — dat ik trots op mezelf was. Toen begon ik te denken aan de mensen in de Himalaya wier oogziekten konden worden genezen, en ik besefte dat ik van van deze narcistische zelfgerichtheid naar altruistisch plezier bewoog, naar mezelf goed voelen voor de mensen die werden geholpen. Volgens mij is dat een motivator.

Maar dit onderscheid tussen de aandacht richten op onszelf en de aandacht richten op anderen is iets waar we echt op moeten letten.

Op een bepaalde manier zie je het ook bij het daten: Ik zat laatst in een sushi-restaurant en daar hoorde ik twee vrouwen praten over de broer van één van hen die nog alleen was. En die vrouw zegt: “Mijn broer krijgt maar geen verkering, dus nu probeert hij speed dating.”

Weten jullie wat speed dating is? Vrouwen zitten aan tafels en mannen gaan van tafel naar tafel en er is een klok en een bel en na vijf minuten, bingo, einde gesprek en dan kan de vrouw beslissen of ze haar visitekaartje of email-adres aan die man geeft voor een vervolg.

En die vrouw zegt: “Mijn broer heeft nog nooit een kaartje gehad. En ik weet precies waarom. Vanaf het moment dat hij gaat zitten, begint non-stop hij over zichzelf te kletsen hij vraagt nooit naar over de vrouw.”

En ik deed wat onderzoek in de Sunday Styles-sectie van de New York Times, en bekeek de achtergrondverhalen over huwelijken— omdat ze zeer interessant zijn—en daar kwam ik bij het huwelijk van Alice Charney-Epstein. En zij zei dat toen zij aan het daten was ze de mensen aan een simpele test onderwierp. De test was: vanaf het moment dat ze samen zijn, hoe lang duurt het todat de man haar een vraag stelt met het woord ‘jij’ erin. En Epstein had het blijkbaar goed gedaan, vandaar het artikel.

Nou dit is—het is een testje dat je kunt uitproberen op een feest. Hier bij TED zijn een goeie gelegenheden.

In de Harvard Buisiness Review stond onlangs een artikel genaamd “Het Menselijke Moment,” over hoe je écht contact kunt maken met iemand op je werk. En ze zeiden, nou ja, het belangrijkste is dat je je BlackBerry uitzet, je laptop dichtdoet, stopt met dagdromen en iemand je volledige aandacht geeft.

Er is een nieuw woord in de Engelse taal voor het moment dat iemand opeens zijn BlackBerry open klapt of zijn gsm beantwoordt en wij niet meer lijken te bestaan. Het woord is ‘pizzled’: het is een combinatie van ‘puzzled’ en ‘pissed off’.

Het klopt wel goed, vind ik. Het is onze empathie, onze ontvankelijkheid dat ons onderscheidt van Machiavellisten of sociopaten.

Ik heb een zwager die expert is in horror en terreur— hij schreef de geannoteerde Dracula, de Essential Frankenstein— hij had een opleiding als Chaucer-scholier, maar was is geboren in Transylvanië waardoor hij een beetje anders is vermoed ik.

Dus mijn zwager, Leonard, besloot een boek te schrijven over een seriemoordenaar. Dit is een man die deze hele buurt terroriseerde, vele jaren geleden. Hij stond bekend als de wurger van Santa Cruz. En voordat hij was gearresteerd had hij zijn grootouders, zijn moeder en vijf medestudenten aan de universiteit van Santa Cruz vermoord.

Dus mijn zwager gaat die moordenaar interviewen en tijdens de ontmoeting beseft hij dat deze man echt heel eng is. Maar dat is niet het meest angstaanjagende van hem. Maar er bestaat geen enkel verband tussen IQ en inlevingsvermogen, invoelen van de andere persoon. Die worden bestuurd door verschillende delen van het brein.

Uiteindelijk vindt mijn zwager de moed om de vraag te stellen waarop hij echt het antwoord wil weten. En die is: “Hoe heeft u het kunnen doen? Voelde u geen medelijden met uw slachtoffers?”

Dit waren hele intieme moorden—hij wurgde zijn slachtoffers. En de wurger antwoordt zakelijk: “Oh nee, als ik hun angst had gevoeld had ik het niet gekund.
Dat deel van mij moest ik uitzetten. Dat deel van mij moest ik uitzetten.” En ik denk dat dit echt zorgwekkend is.

En op een bepaalde manier, ik heb eens nagedacht over dat deel van ons uitzetten. Wanneer we op onszelf gericht met iets bezig zijn dan zetten we dat deel van ons uit als er een ander persoon is.

Denk eens aan boodschappen doen en aan de mogelijkheden van consumeren met mededogen. Zoals Bill MDonough heeft uitgewezen hebben de dingen die we kopen en gebruiken verborgen gevolgen. We zijn allemaal onwetende slachtoffers van een collectieve blinde vlek.

We hebben het niet door en we hebben niet door dat we niet doorhebben welke giftige moleculen door het vloerkleed of de stoelbekleding uitgegeven worden. En we weten niet of die stof een technologische of productievoedingsstof is; het kan opnieuw gebruikt worden of het belandt gewoon op de vuilnisbelt. Met andere woorden: we zijn ons onbewust van de gevolgen voor de ecologie en de volksgezondheid en de sociale en economische rechtvaardigheid van de dingen die we kopen en gebruiken.

Op een bepaalde manier is de kamer zelf is de olifant in de kamer maar zijn wij het niet. En we worden slachtoffers van een systeem dat ons in een andere richting wijst. Denk eens na over het volgende.

Er is een prachtig boek met de titel “Spullen—Het Verborgen Leven van Alledaagse Dingen”. En het verhaalt over de achtergrond van zoiets als een T-shirt. En het vertelt waar de katoen werd verbouwd en de kunstmest die werd gebruikt en de gevolgen daarvan voor de grond. En het vertelt, bijvoorbeeld, dat katoen zich moeilijk laat kleuren met textielverf.

En het is algemeen bekend onder epidemiologen dat kinderen die in de buurt van textielfabrieken wonen een grotere kans op leukemie hebben. Het bedrijf Bennett and Company levert aan en aan Victoria’s Secret—ze, omdat daar een directeur zit die zich hiervan bewust is, hebben in China een joint venture met hun verfindustrie gevormd om er zeker van te zijn dat hun afvalwater deugt voordat het weer terugkeert bij het grondwater.

Op dit moment kunnen wij niet kiezen voor het eerlijke T-shirt in plaats van het niet-eerlijke. Wat is er nodig om dat wel te kunnen? Daar heb ik over nagedacht. Om te beginnen is er een nieuwe elektronische labeltechnologie waarmee elke winkel de volledige geschiedenis van ieder product op de schappen in die winkel kan achterhalen. Je kan het terugvolgen tot aan de fabriek. Zodra je het kunt terugvolgen naar de fabriek kan je dus ook kijken naar de fabricageprocessen die gebruikt zijn om het product te maken en als die eerlijk zijn kun je dat op het label zetten. Of als het niet zo eerlijk is kun je vandaag de dag in elke winkel een barcode scannen die je naar een website doorstuurt.

Dat is er al voor mensen met pinda-allergie. Die website kan je dan meer vertellen over dat voorwerp. In andere woorden: bij de aankoop kunnen we een keuze maken vanuit medeleven. In communicatiewetenschappen wordt wel eens gezegd: uiteindelijk zal iedereen alles weten. En de vraag is: Zal het wat uitmaken?

Enige tijd geleden toen ik voor de New York Times werkte, over wat destijds een nieuw probleem was in New York: dak- en thuislozen op straat. En ik liep een paar weken mee met medewerkers van de sociale dienst, die zich met de daklozen bezig hielden. En ik ontdekte dat de thuislozen door hun ogen gezien eigenlijk allemaal psychiatrische patiënten waren die nergens anders naartoe konden. De meesten hadden een diagnose.

Het maakte me—het schudde me wakker uit de trance van de stad waar, wanneer we een dakloze passeren en vanuit onze ooghoeken zien, aan de rand van ons zicht, aan de rand blijft.

We zien het niet en daarom handelen we niet.

Niet lang daarna—het was een vrijdag—aan het eind van de dag, liep ik naar beneden de metro in. Het was spitsuur en duizenden mensen stroomden de trappen af. En opeens, terwijl ik de trappen afliep, merkte ik dat er een man langs de kant lag, zonder hemd, bewegingsloos, en de mensen stapten gewoon over hem heen— honderden en honderden mensen. En omdat mijn stadstrance een beetje was afgezwakt, stopte ik om uit te zoeken wat er mis was.

Zodra ik stopte kwamen er meteen nog een half dozijn mensen om dezelfde man staan. En we ontdekten dat hij Spaans sprak, hij sprak geen Engels, hij had geen geld, had dagen over straat gezworven, uitgehongerd, en hij is flauw gevallen van honger. Meteen ging er iemand sinaasappelsap halen, iemand bracht een hotdog, iemand haalde er een metro-beveiliger erbij. Die man stond zo weer op zijn benen.

En alles wat er nodig was, was de simpele daad van opmerken. Daarom ben ik optimistisch.

Dank u wel

Howard Rheingold over samenwerken

Nederlandse ondertiteling bij TED in behandeling—nog even geduld a.u.b.

Ik ben hier om uw hulp in te roepen om het verhaal over hoe de mens en andere schepsels dingen voor elkaar krijgen te hervormen.

Hier is het oude verhaal. We hebben al een beetje over gehoord. Biologie is oorlog waarin alleen de sterksten overleven. Bedrijven en naties slagen alléén door het verslaan, vernietigen en domineren van de concurrentie.

Politiek gaat over het winnen van jouw kant ten koste van alles. Maar ik denk dat we het prille begin van een nieuw verhaal kunnen zien ontstaan. Het is een vertelling verspreid over een aantal verschillende disciplines waarin samenwerking, collectieve actie en complexe afhankelijkheden een belangrijkere rol spelen.

En de centrale, maar niet allerbelangrijkste rol van concurrentie en het overleven van de sterkste krimpt een beetje om ruimte te maken.

Ik begon na te denken over de relatie tussen communicatie, media en collectieve actie toen ik Smart Mobs schreef en ontdekte dat ik erover na bleef denken nadat klaar was met het boek.

Als je terugkijkt hebben menselijke communicatiemedia en de manieren waarop we ons sociaal organiseren al lange tijd gecoëvolueerd. Mensen hebben zeer veel langer geleefd dan de ongeveer 10.000 jaren van gevestigde agrarische beschaving.

In kleine familiegroepen vangen nomadische jagers konijnen en verzamelen ze voedsel. De vorm van rijkdom in die dagen was voldoende voedsel om in leven te blijven. Maar op een gegeven moment kwamen ze samen om in een groter verband te jagen. En we weten niet precies hoe ze dit deden.

Toch hebben ze enkele collectieve actieproblemen moeten oplossen. Het heeft geen zin om op mastodonten te jagen terwijl je met andere groepen vecht.

Nogmaals, we hebben geen idee maar het is duidelijk dat een nieuwe vorm van rijkdom moest ontstaan. Meer eiwit dan een jagersfamilie kan eten voordat het verrot.

Dat riep de sociale vraag op waarvan ik geloof dat het nieuwe sociale vormen heeft opgeleverd. Hebben de mensen die dat mastodontenvlees aten iets te danken aan de jagers en hun families? En zo ja, hoe regelden ze dat dan?

Nogmaals, we kunnen het niet weten, maar we zijn er behoorlijk zeker van dat hierin een bepaalde vorm van symbolische communicatie betrokken moest zijn. Natuurlijk leidde de landbouw tot de eerste grote beschavingen de eerste steden van modder en steen, de eerste rijken.

En het waren de beheerders van deze rijken die mensen begonnen in te huren om het graan en de schapen en de wijn die verschuldigd was bij te houden En de belastingen die daarvoor verschuldigd waren door markeringen te zetten, destijds markeringen op klei.

Niet lang daarna werd het alfabet uitgevonden. En dit krachtige gereedschap was voor duizenden jaren gereserveerd voor de elite van beheerders die de rekeningen voor de rijken bijhielden. En toen maakte en andere communicatietechnologie nieuwe media mogelijk.

De drukpers was een feit en in decennia werden miljoenen mensen geletterd. En vanuit geletterde bevolking onstonden nieuwe vormen van gezamelijke actie in de gebieden van kennis, religie en politiek. We zagen wetenschappelijke revoluties, de protestantse reformatie, constintutionele democratieën die daarvoor niet mogelijk waren.

Niet gecreëerd door de drukpers maar mogelijk gemaakt door de collectieve actie die ontstaat uit alfabetisme. En wederom onstonden nieuwe vormen van rijkdom. Nu is handel oud. Markten zijn zo oud als kruispunten.

Maar kapitalisme zoals we het kennen is maar een paar honderd jaar oud, mogelijk gemaakt door coöperatieve regelingen en technologieën, zoals bedrijven met gemeenschappelijke aandeelhouders, gedeelde aansprakelijkheidsverzekering en dubbel boekhouden.

Nu zijn deze technologieën natuurlijk gebaseerd op het Internet. En in het veel-op-veeltijdperk is elke PC een drukpers, een zendstation, een gemeenschap of een marktplaats. Evolutie neemt in snelheid toe.

Sinds kort maakt deze kracht zich los van de PCs en springt van de desktops. En zeer zeer snel zullen we een belangrijk deel, zo niet de meerderheid van het menselijk ras rond zien lopen met supercomputers verbonden met snelheden groter dan wat wij vandaag beschouwen als breedband.

Toen ik op op onderzoek ging naar gezamelijke actie spreekt de voornaamste literatuur over wat sociologen “sociale dilemma’s” noemen. Er zijn een aantal mythische verhalen van sociale dilemma’s.

Ik zal er twee bespreken: het dilemma van de gevangene en de tragedie van de meent. Toen ik er met Kevin Kelly over sprak verzekerde hij mij dat iedereen in dit publiek de details wel kent van het dilemma van de gevangene. Dus zal ik dat zeer zeer kort bespreken. Als je daar meer vragen over hebt, vraag Kevin Kelly. (gelach)

Het dilemma van de gevangene is eigenlijk een verhaal dat bovenop een wiskundige matrix uit de speltheorie ligt uit de vroege jaren van het denken over kernoorlog: twee spelers die elkaar niet kunnen vertrouwen. Laat me zeggen dat elke ongedekte transactie een goed voorbeeld van het dilemma van de gevangene is. Persoon met de goederen, persoon met het geld, omdat ze elkaar niet kunnen vertrouwen wisselen ze niets uit. Geen van beiden wil de eerste zijn of ze krijgen het lid op de neus. Maar beiden verliezen ze, want ze krijgen niet wat ze willen. Als ze het maar eens kunnen worden, als ze het dillemma van de gevangene kunnen omzetten in een andere beloningsmatrix, een verzekeringsspel genoemd, dan konden ze door.

20 jaar geleden gebruikte Robert Axelrod het dilemma van de gevangene als de toets voor de biologische vraag: Als wij hier zijn omdat onze voorouders zulke felle concurrenten waren, hoe bestaat samenwerking dan ooit? Hij begon een computertoernooi voor mensen om strategieën voor het dillema van de gevangene in te dienen en ontdekte, tot zijn grote verbazing, dat een zeer zeer eenvoudige strategie won. Het won het eerste toernooi en, zelfs nadat iederen wist dat het won, won het het tweede toernooi. Dit staat bekend als oog-om-oog.

Een ander economisch spel dat mogelijk minder bekend is dan het dillemma van de gevangene is het ultimatumspel. Dat is ook een zeer interessante toets van onze aannames over de manier waarop mensen economische transacties doen. Zo wordt het spel gespeeld.

Er zijn twee spelers. Ze hebben het spel hiervoor nog nooit gespeeld. Ze zullen het spel niet nog een keer spelen. Ze kennen elkaar niet. En ze zijn, in feite, in gescheiden ruimtes. De eerste speler krijgt honderd dollar aangeboden en wordt gevraagd een verdeling voor te stellen: 50/50, 90/10. Wat die speler ook wil voorstellen.

Of de tweede speler accepteerd de verdeling, en beide spelers worden uitbetaald en het spel is voorbij, of verwerpt de verdeling en geen van de twee spelers wordt uitbetaald en het spel is voorbij. Nu vertelt de fundamentele basis van neoklassieke economie dat het irrationeel is om een dollar te verwerpen omdat iemand in een andere ruimte die je niet kent 99 dollar krijgt.

Echter in duizenden experimenten met Amerikaanse, Europese en Japanse studenten wijst een belangrijk percentage elk bod af dat niet dicht bij 50/50 ligt. En ondanks dat ze waren doorgelicht en het spel niet kenden en daarvoor nooit gespeeld hadden leken ze dit van nature te weten. omdat het gemiddelde voorstel verrassend dicht bij 50/50 lag.

Het interessantse stuk toont zich recentelijker toen antropologen dit spel meenamen naar andere culturen en ontdekten, tot hun verrassing, dat de kap-en-brand landbouwers in de Amazone, of nomadische grasboeren in Centraal-Azië, of een dozijn andere culturen — elk radikale verschillende ideeën over billijkheid hadden. Dit suggereert dat, in plaats van een natuurlijk gevoel voor billijkheid, ergens de basis van ons economische transacties beïnvloed wordt door onze sociale instellingen— of we dat nou weten of niet.

Het andere voorname verhaal van sociale dilemma’s is de tragedie van de meent. Garret Hardin gebruikte dit om over overbevolking te praten in de late zestiger jaren. Hij gebruikte het voorbeeld van een gemeenschappelijk grasland waar elke persoon, eenvoudigweg om hun eigen veestapel te maximaliseren, leidde tot overbegrazing en de uitputting van de bron.

Hij trok de nogal mistroostige conclusie dat mensen onvermijdelijk elke gemeenschappelijke bronnen zullen plunderen wanneer mensen in het gebruik ervan niet beperkt kunnen worden.

Eleanor Ostrom, een politieke wetenschapper stelde in 1990 de interessante vraag die elke goede wetenschapper dient te vragen: is het echt waar dat de mens altijd haar meent zal plunderen? Ze ging op onderzoek naar welke gegevens ze kon vinden. Ze bekeek duizenden gevallen waarin mensen deelden in stroomgebieden, bosbouw en visserijen en ontdekte dat, ja, geval voor geval vernietigde de mens de meent waarvan ze afhankelijk waren. Maar ze vond ook veel gevallen waarin mensen het dilemma van de gevangene wisten te ontvluchten. De tragedie van de meent is in feite het dilemma van de gevangene met meerdere spelers. Ze zei dat mensen alleen gevangenen zijn als ze zichzelf zo beschouwen.

Ze ontsnapten door instellingen voor collectieve actie te creëren. En ze ontdekte, volgens mij heel interessant, dat er bij die instellingen die werkten een aantal gemeenschappelijke ontwerpprincipes hadden en die principes leken te ontbreken bij de instellingen die niet werkten.

Ik ga snel over een aantaal disciplines. In biologie worden de begrippen van symbiose, groepselectie en evolutionaire psychologie omstreden, dat is zeker. Maar er is zeker geen belangrijk debat meer over het feit dat coöperatieve regelingen zich van een perifere rol naar een centrale rol hebben verplaatst in biologie. Van het niveau van de cel naar het niveau van de ecologie.

Nogmaals, ons begrippen van individuen als economische wezens hebben zich omgedraaid. Rationele zelfinteresse is niet altijd de dominante factor. In feite zullen mensen handelen om bedriegers te bestraffen, zelfs als dat henzelf wat kost.

Onlangs toonden neurofysiologische maatregelen dat mensen die bedriegers in economische spelen bestraffen activiteiten vertonen in de beloningcentra van het brein. Dit liet een wetenschapper verklaren dat altruïstische bestraffing wel eens de lijm kan zijn die samenlevingen samenhoudt.

Nu, ik heb het gehad over hoe nieuwe vormen van communicatie en nieuwe media in het verleden hielpen om nieuwe economische vormen te creëren. Handel is oud. Markten zijn zeer oud. Kapitalisme is redelijk recent. Socialisme onstond als een reactie hierop. En toch wordt er heel weinig gesproken over hoe de volgende vorm kan ontstaan.

Jim Surowiecki vermelde kort Yochai Benkler’s rapport over open source, verwijzend naar een nieuwe productievorm: peer-to-peer productie.

Ik wil dat je onthoudt dat, als in het verleden, nieuwe vormen van samenwerking, mogelijk gemaakt door nieuwe technologieën, nieuwe vormen van rijkdom creëerden, we wel eens naar weer een andere economische vorm kunnen bewegen. die belangrijk verschilt van de vorige.

Laten we eens kort naar wat bedrijven kijken. IBM, weet je, HP, Sun— sommigen als meest felle concurrenten in de IT-wereld maken hun software open source en maken hun portfolio aan patenten beschikbaar voor de meent.

Eli Lilly—in wederom een fel concurrerende farmaceutische wereld— heeft een markt gecreëerd voor oplossingen voor farmaceutische problemen.

Toyota, in plaats van haar leveranciers als marktplaats te behandelen, behandelt ze als een netwerk en traint ze om beter te produceren, zelfs ondanks dat ze hiermee ook betere voor haar concurrenten produceren.

Nu doet geen van deze bedrijven dit uit altruïsme. Ze doen dit omdat ze leren dat een bepaalde manier van delen in hun zelfinteresse is.

Open source-productie heeft ons laten zien dat wereldklasse software, zoals Linux en Mozilla, gemaakt kan worden zonder de bureaucratische structuur van de firma en zonder de prikkels van de marktplaats zoals we die kennen.

Google verrijkt zichzelf door duizenden bloggers te verrijken door AdSense.

Amazon heeft haar applikatie programmeerinterface opengesteld voor 60,000 ontwikkelaars, ontelbare Amazon winkels.

Ze verrijken anderen, niet vanwege altruïsme, maar als een manier om zichzelf te verrijken.

Ebay heeft het dilemma van de gevangene opgelost en een markt gecreëerd die niet zou hebben bestaan door het creëeren van een terugkoppelmechanisme dat het dilemma van de gevangene omzet in een verzekeringsspel.

In plaats van “geen van ons kan de ander vertrouwen dus dienen we suboptimale keuzes te maken” is het “jij bewijst mij dat je betrouwbaar bent en ik werk mee.”

Wikipedia heeft duizenden vrijwilligers om een gratis encyclopedie te maken met anderhalf miljoen artikelen in 200 talen in slechts enkele jaren.

We hebben gezien dat ThinkCycle het NGO’s in ontwikkelingslanden mogelijk heeft gemaakt om problemen op te laten lossen door design studenten over de hele wereld, inclusief iets dat nu voor noodhulp voor tsunami wordt gebruikt.

Het is een mechanisme voor rehydratatie van choleraslachtoffers dat zo eenvoudig is om te gebruiken dat analfabeten getraind kunnen worden om het te gebruiken.

BitTorrent verandert elke ‘aflader’ in een ‘oplader’ waarmee het systeem efficiënter wordt naarmate het meer wordt gebruikt.

Miljoenen mensen hebben hun desktop computers beschikbaar maken wanneer ze ze niet gebruiken en ze via het internet samen te binden tot een supercomputer collectief die het probleem van eiwitvouwen voor medisch onderzoekers oplost. Dat heet Folding at Home bij Stanford.

Om codes te kraken.

Om leven te zoeken in de ruimte.

Ik denk dat we nog niet genoeg weten. Ik denk dat we nog maar net begonnen zijn met te ontdekken van de grondbeginselen zijn. Maar ik denk dat we daarmee kunnen beginnen. En ik heb niet genoeg tijd om ze allemaal te bespreken. Maar denk eens na over zelfinteresse. Dit gaat allemaal over zelfinteresse en leidt tot meer.

In El Salvador namen beide zijden die zich terugrokken uit de burgeroorlog beslissingen die zich bewezen als een spiegeling van het dilemma van de gevangene.

In de US, in de Filipijnen, in Kenia, over de hele wereld hebben burgers politieke protesten en haal-de-stemmen-op-campagnes met mobiele apparaten en SMS zelfgeorganiseerd.

Is een Apolloproject van samenwerking mogelijk?

Een transdisciplinair onderzoek van samenwerking?

Ik geloof dat de beloning heel groot zal zijn. Ik denk dat we moeten beginnen om dit terrein in kaart te brengen zodat we over de disciplines heen hierover kunnen praten. En ik zeg niet dat het begrijpen van samenwerking ervoor gaat zorgen dat we betere mensen worden. En soms werken mensen samen om slechte dingen te doen. Maar ik help je eraan herinneren dat een paar honderd jaar geleden mensen hun geliefden zagen sterven van ziekten waarvan ze dachten dat ze veroorzaakt waren door zonde of vreemdelingen of boze geesten.

Decartes zei dat we een volledige nieuwe manier van denken nodig hebben. Toen de wetenschappelijke methode voorzag in een nieuwe manier van denken en biologie aantoonde dat micro-organismen ziekte veroorzaakten werd het leed vezacht. Welke vormen van leed kunnen verzacht worden, welke vormen van rijkdom kunnen gecreëerd worden als we een beetje meer van samenwerken zouden weten?

Ik denk dat deze transdisciplinaire verhandeling niet automatisch gaat gebeuren. Het gaat inspanning vereisen.

Daarom roep ik jou op om mij te helpen dit samenwerkingsproject te starten.



Gandhi Nederland Tour


Arun Gandhi is van donderdagmiddag 21 mei tot en met zondagmiddag 24 mei op tournee in Nederland.

Arun Manilal Gandhi (14 april 1934), kleinzoon van Mahatma Gandhi (1896–1984), sluit eind mei zijn bezoek aan Europa af met een vierdaagse toer door Nederland om zijn 75e verjaardag te vieren.

Gandhi beschouwt zichzelf als hindoe, maar integreert concepten en zienswijzen uit het boeddhisme, hindoeïsme, christendom en de islam. Net zoals zijn grootvader gelooft hij in het concept van geweldloosheid (‘ahimsa’ of ‘non-violence’).

Arun Gandhi wakkert het licht in mensenharten aan met zijn vurig verlangen naar wereldvrede. “Kennis vergaar je op school, wijsheid door het leven”, zei zijn grootvader, een reden voor president Clinton om ‘drop-out’ Arun Gandhi tot drie keer uit te nodigen voor de samenscholingen van de Renaissance Weekends.

Al zijn handelingen voeren onvermijdelijk terug naar wat hij van Mahatma en Kasturba—opa en oma—geleerd heeft. Liefde, respect, begrip, acceptatie en waardering.

Je wordt alijd diep geraakt als je in zijn nabijheid bent en enige tijd met hem doorbrengt.


Het mooiste cadeau wat we Arun Gandhi mee kunnen geven is een grote zak geld voor zijn goede projecten zoals

Dus geven we hem al het geld wat we overhouden mee naar huis. Natuurlijk wordt iedereen die zich ingezet heeft voor de orkestratie van zijn bezoek aan Nederland netjes betaald voor zijn of haar inspanningen, met name vrijwilligers.

De boekhouding gooien we helemaal open en is voor iedereen ter inzage, zodat je weet waar jouw geld naartoe is gegaan. Als je jouw donatie liever niet publiek wilt maken dan tellen we het anoniem bij de giften op.


Stel dat jij een paar uren de volledige beschikking over Arun Gandhi’s tijd en aandacht krijgt. Wat zou jij dan orkestreren?

Je bent bij deze van harte uitgenodigd om zijn bezoek aan Nederland mee te maken, letterlijk te cocreëren. Kom maar op met je wensen en ideeën zodat we hem met ons allen onvergetelijk gastvrij kunnen onthalen.

We willen Gandhi voor zoveel mogelijk mensen beschikbaar maken én met zo’n groot mogelijke gift naar huis laten gaan.

Het programma ontvouwt zich op Blijf op de hoogte en abonneer je aldaar op de postlijst of RSS-feed.

Op kan je je ideeën kwijt en kan je je inschrijven voor specifieke programmaonderdelen.

Stroomgeld Sociaal Netwerk

Sinds begin februari 2009 is het Stroomgeld sociaal netwerk actief als pleisterplaats voor financieel hervormers, projectridders van alternatieve geldsystemen en ecosofen. Een plein voor samenscholingen, evenementen, kennis, kunde en ervaring op het gebied van vrijgeld.

Continue reading “Stroomgeld Sociaal Netwerk”

De rijken rijker en de armen rijken

Ons huidig geldsysteem is ongeloofwaardig simpel. Geld als universele drager maakt menselijke energie en materiële waarde in tijd en afstand overdraagbaar.

Ons huidige geld verenigt twee functies:

  1. betaalmiddel—je kan er producten en diensten mee betalen;
  2. schatvorming—je kunt het verzamelen en oppotten; sparen noemen we dat.

Ons huidige geldsysteem heeft bovendien het volgende kenmerk:

  • geld is schaars:
    • er is slechts een beperkte hoeveelheid geld beschikbaar;
    • door de neiging naar schatvorming wordt vraag naar geld groter dan het aanbod en daardoor is er een voortdurend tekort;
    • hierdoor stagneert de economie ondanks meer dan voldoende werk en middelen.

Naarmate geld meer stroomt bloeit de economie meer—het neveneffect van elke transactie is namelijk de creatie van iets nieuws: je haar is eraf, je hebt een nieuwe auto, je hebt genoten van een heerlijke avond uit, je huis is geschilderd, en zo voort.

Continue reading “De rijken rijker en de armen rijken”